In maart 1946 gebruikte een Amerikaanse kunstcriticus de term abstract expressionisme in de New Yorker om de abstracte werken te beschrijven van een groep Amerikaanse kunstenaars die actief waren tussen de jaren 40 en 60 van de 20e eeuw. Hoewel deze Amerikaanse kunstwerken verschillend van stijl waren, probeerden ze allemaal een emotioneel of expressief effect over te brengen. De kunstenaars werkten voornamelijk in New York en kwamen daarom, vanaf hun eerste exposities in 1951, bekend te staan als de New York School.
Willem de Kooning, Vrouw I, 1950-1952
Het abstract expressionisme kwam m.n. in de tweede helft van de jaren 40 tot bloei en ontwikkelde zich in twee hoofdrichtingen. Zo legde een aantal kunstenaars de nadruk op de expressie van de penseelstreep zelf, zoals bijvoorbeeld geïllustreerd door Vrouw van de Nederlandse emigrant Willem de Kooning (1904–1997). Deze schilders werden actionpainters genoemd. Ook Jackson Pollock (1912-1956) behoort tot deze groep. Actionpainters vulden hun doeken met complexe configuraties en tekens die de ziel van de kunstenaar leken bloot te leggen.
Jackson Pollock, Blauwe Palen: nummer 11, 1952
Kunstenaars als Barnett Newman (1905-1970) daarentegen, trachtten hun doeken juist geheel vrij te houden van irrelevante details, zodat de kijker zich bewust werd van “de sensatie van een absolute ruimte”. Deze tweede hoofdrichting van het abstract expressionisme werd “colour-fieldpainting” genoemd en omvat tevens het werk van de Letse emigrant Mark Rothko (1903-1970).
Mark Rothko, Nummer 10, 1950.
Aanvankelijk nam de gevestigde kunstwereld de werken van deze kunstenaars niet serieus. Tegenwoordig echter wordt het abstract expressionisme beschouwd als een van de belangrijkste naoorlogse kunststromingen. De kunsthandel heeft dit ook ontdekt. In de top tien van duurste kunstwerken ter wereld staan drie werken van deze Amerikaanse abstract expressionisten.
Ad van der Jagt